Zagadnienie wykonania orzeczeń sądowych nakazujących opróżnienie lokalu mieszkalnego należy do budzących najczęściej kontrowersji, tak doktrynie prawa jak i praktyce.
Ustawodawca polski stanął na gruncie szerokiej ochrony socjalnej osób eksmitowanych, ustanawiając bezwzględny zakaz wykonania orzeczenia „na bruk” oraz powinność przekwaterowania osób eksmitowanych do lokalu socjalnego lub zamiennego albo pomieszczenia tymczasowego.
Jednocześnie przepisy prawa nie zapewniają sprawnego i skutecznego przeprowadzenia eksmisji, co w praktyce oznacza, że wierzyciele (właściciele lokali, wynajmujący) zostali obciążeni realizacją polityki socjalnej państwa.
O ile kwestia obowiązku zapewnienia osobom uprawnionym lokalu socjalnego oraz odpowiedzialności odszkodowawczej gminy za zaniechanie wskazania takowego lokalu została obecnie kompleksowo uregulowana w art. 1046 § 4 kpc oraz art. 14 ust. 1, 2, art. 18 ustawy z dnia 21.06.2001 r. o ochronie praw lokatorów … (tekst jedn. Dz. U. Nr 31/2005, poz. 266 z późn. zm.), to brak jest kompleksowego i klarownego stanowiska ustawodawcy w sytuacji, gdy eksmisja ma być wykonana do pomieszczenia tymczasowego.
Z tych przyczyn z satysfakcją odnieść należy się do wykładni art. 1046 § 4 kpc dokonanej przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4.12.2007 roku sygn. akt K 26/05 (OTK-A 2007/11/153 Dz. U. Nr 231/2007, poz. 1703).
W orzeczeniu tym Trybunał Konstytucyjny w sposób jednoznaczny określił, iż jeśli pomieszczenia tymczasowego nie znajdzie dłużnik (albo sam wierzyciel), to obowiązek dostarczenia takiego pomieszczenia obarcza gminę.
Wynika to, zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, zarówno z brzmienia art. 1046 § 4 kpc, jak i art. 4 Ustawy o ochronie praw lokatorów, gdzie określono, iż zadaniem gminy jest tworzenie warunków zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej. Realizacja takiego zadania następuje m. in. poprzez udostępnienie pomieszczeń tymczasowych osobom eksmitowanym.
Jednoznaczne określenie powinności dostarczenia pomieszczenia zastępczego dłużnikom, jako obowiązku gminy, implikuje doniosłe konsekwencje faktyczne. Chodzi nie tylko o rozstrzygnięcie zagadnienia - kto ma ostatecznie zapewnić pomieszczenie zastępcze, ale także o odpowiedzialność odszkodowawczą gminy wobec wierzyciela za zaniechanie wskazania takiego pomieszczenia.
Moim zdaniem, zasadę odpowiedzialności cywilnej nie należy w tym wypadku wywodzić z art. 18 ustawy o ochronie praw lokatorów …., ale zasad ogólnych, tj. art. 417 kc.
Przepis ów statuuje odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego za niezgodne z prawem działania lub zaniechania przy wykonywaniu władzy publicznej.
Mając na względzie powyższe uwagi, przyjąć trzeba, iż zaniechanie dostarczenia przez gminę pomieszczenia zastępczego stanowi niewłaściwe wykonywanie władzy publicznej, która skutkuje szkodą wierzyciela (właściciela lokalu), wynajmującego. Ta szkoda winna być naprawiona według zasad wynikających z art. 417 § 1 kc, 363 § 2 kc, tj. obejmować zarówno poniesione straty, jak i utracone korzyści.
W praktyce powstaje zatem możliwość żądania od gminy odszkodowania równego czynszowi, który byłby możliwy do pobrania z nieopróżnionego lokalu, za okres od dnia wystąpienia do gminy z wnioskiem o wskazanie pomieszczenia tymczasowego do dnia faktycznego wykonania eksmisji.
Dochodzenie tych roszczeń może nastąpić w drodze powództwa cywilnego, skierowanego przeciwko jednostce samorządu terytorialnego, odpowiedzialnej za konkretne zaniedbanie.
W postanowieniu z dnia 4 marca 2008r. sygn. akt S 2/08 Trybunał Konstytucyjny zasygnalizował parlamentowi konieczność kompleksowego uregulowania zagadnień, związanych z obowiązkiem wskazania pomieszczenia tymczasowego i okresem najmu takiego pomieszczenia w Ustawie o ochronie praw lokatorów. Do czasu wejścia w życie ewentualnej nowelizacji należy się jednak odwoływać do przepisów Kodeksu Cywilnego, wymienionych powyżej.
Należy również pamiętać, iż ewentualna nowela przepisów nie będzie odnosić się wprost do stosunków prawnych, powstałych przed wejściem jej w życie.
Jarosław Lenczewski – adwokat
http://w.w.w.adwokatlenczewski.pl
kom. +48602 38-65-19
